АНУ-ын Төрийн департамент улс орнуудын 2026 оны Хөрөнгө оруулалтын орчны мэдэгдэлээ (ICS)-ийг гаргажээ. Энэхүү мэдэгдэл нь дэлхийн 170 гаруй улс орны бизнес болон хөрөнгө оруулалтын орчныг хамруулсан цогц тайлан  байдаг. Тайланд Монгол Улсын хөрөнгө оруулалтын орчныг хэрхэн дүгнэснийг тоймлон хүргэе.   

АНУ-ын Элчин сайдын яамнаас тогтмол хийгддэг үнэлгээг Монгол Улсын хөрөнгө оруулалтын тайланд тусгасан байна. Энэ талаар АНУ-ын Элчин сайд Ричард Л. Буанган “Монгол Улс хөрөнгө оруулалтын орчноо сайжруулахын тулд өнгөц засвар, шархны наалт төдийгөөс давж сэтгэх хэрэгтэй. Гэрээ хэлцлийг чанд хамгаалдаг, урьдчилан таамаглах боломжтой хууль эрх зүйн орчныг бий болгох ёстой” хэмээжээ.
 

Монгол Улсын Засгийн газар болон УИХ-аас 2025 онд хөрөнгө оруулалтын орчныг сайжруулах алхам төдийлөн хийсэнгүй.  Шинээр хөгжиж буй тус зах зээлд уул уурхайн салбарт бизнес эрхлэхэд өндөр өгөөжтэй байх боломжтой. Гэвч дараах хүчин зүйлсээс үүдэн зайлшгүй болгоомжлох шаардлага үүсч байна.  Үүнд:

Ялангуяа уул уурхай, эрчим хүч зэрэг салбаруудад хөрөнгө оруулах нь ашигтай байж болох ч тус салбарууд улс төрийн өндөр эрсдлийг дагуулсаар байгааг анхааруулжээ.
 

Тайлангийн хураангуйд, Монгол Улс хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татдаг ч, энэ анхаарлыг бодит хөрөнгө оруулалт болгон хувиргахад бэрхшээлтэй тулгарсаар байна.  Монгол Улс хууль, дүрэм журмыг ил тодоор боловсруулж, урьдчилан таамаглах боломжтойгоор хэрэгжүүлдэг бизнесийн тогтвортой орчныг бүрдүүлэхгүй бол хөрөнгө оруулагчид Монгол Улсыг хэтэрхий эрсдэлтэй гэж үзэн, бусад өрсөлдөхүйц улс орнуудыг сонгосоор байх болно.  Бизнес эрхлэгчид бүхий л шатанд дүрэм журам, зохицуулалтын маш олон урьдчилан таамаглах боломжгүй хүнд суртлуудтай тулгарч байгаа. Яам, агентлагуудын албан тушаалтнууд хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй дүрэм журмуудыг өөрсдөө ахин дахин зөрчих үйлдлүүд гаргадаг.  Хөрөнгө оруулагчид шүүхийн шийдвэр гаргуулахад маш уддаг. Цаашлаад шийдвэрийг биелүүлэх үйл ажиллагаа ялгаагүй их цаг шаарддагийг онцолсон. Татварын ерөнхий газар зэрэг захиргааны байгууллагууд аливаа маргаан, асуудлыг шийдвэрлэх хүсэлгүй эсвэл чадамжгүй байгаа нь шууд бус утгаараа хөрөнгө албадан хураах эрсдэл болж байгааг сануулж байна.  Ялангуяа албадлагын шинжтэй, хэт өндөр татварын дүгнэлт үйлдэх замаар харилцан тохиролцоо хийхэд хүргэж байгаа явдалд хөрөнгө оруулагчид зовниж байна.  Засгийн газар хувийн аж ахуйн нэгжээс илүү төрийн өмчийн компаниуддаа давуу байдал олгодог гэсэн ойлголт нь одоогийн хөрөнгө оруулагчид бизнесээ өргөжүүлэх, шинэ хөрөнгө оруулагчид орж ирэхэд сөргөөр нөлөөлж байна.
 

Эцэст нь, Монгол Улс 2024 онд үндэсний баялгийн сангаа шинэчлэн байгуулах багц хуулийг баталсан. Үүнд УИХ-аас стратегийн гэж үзсэн ордууд дах хувийн компанийн эзэмшлийг 34 хувиар хязгаарлах, 34-өөс багагүй хувийг ямар нэгэн нөхөн олговоргүйгээр төрд буцаан шилжүүлэх зэрэг зохицуулалтуудыг тусгасан.  Хөрөнгө оруулагчид эдгээр зохицуулалтуудыг хөрөнгө албадан хураах шинжтэй гэж үзэж байгаа. Засгийн газар энэ дүрмийг бусад уул уурхайн төслүүд, цаашлаад олборлохоос бусад салбарт ч ашиглах магадлалтай гэж эмээж байгаагаа илэрхийлсэн.  Хөрөнгө оруулагчид Засгийн газар болон хууль тогтоогчдоос энэ зохицуулалтуудаа өөрчлөхийн сацуу уул уурхайн үр ашиг, орлогыг тэнцвэртэй хуваарилах хүсэлтийг тавьсан.  Уул уурхайн салбарын бүх орлогын 60 хувийг төр хүртэнэ гэсэн Засгийн газрын нээлттэй шаардлага хуульд тусгагдан, хэрэгжиж эхэлвэл хайгуулын болон олборлох аж ахуйн нэгжүүд Монголоос дайжихад хүрэхийг бизнес эрхлэгчид болон хөрөнгө оруулагчид сануулж байна.  2026 онд УИХ зөвшөөрөл, лиценз олгох үйл явцыг хялбарчилж, хүнд суртлыг арилгах хуулийг баталсан.  Харамсалтай нь энэ арга хэмжээ нь хэрэгжилтийг сайжруулах бодитой төлөвлөгөө, үүрэггүй байгаа нь тус хуулийг бодит хэрэгжилтийн гэхээсээ илүү бэлгэдлийн шинжтэй болсныг харуулж байна гэжээ.

Эх сурвалж: https://mn.usembassy.gov/mn/2026-ics-mongolia-mn/?fbclid=IwY2xjawUqrYlleHRuA2FlbQIxMABwZG9mAWJyaWQRMU1KaE42MFhMa3lCVGJRYXpzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEedSDQWAwhZKUtgYXPN0K_Nz-m3YWhkxGM4J8qTQY_4lZH7eQOsZLSK6giQnY_aem_USJUAVvn4WrTJJTRChWvdg