Америкийн улс төрд эргэн ирэх амаргүй. Амаргүй гэдгийг Кливлендээс хойшхи түүх харуулна. Гэхдээ өчигдрийг хүртэл Кливлендтэй зиндаархах хэн ч үгүй байлаа. Одоо бол өөр. Ерөнхийлөгчийн ээлжит сонгуулийн үр дүнгээр Дональд Трамп сонгогчдын коллегид шаардлагатай 270 саналыг хангалттай авч хоёр бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхээр хараа сунгаж эхэллээ. Улс төрийн нөхцөл байдал, эдийн засгийн орчин, олон нийтийн санаа бодол гээд бүх зүйл Кливлендийн хоёр дахь бүрэн эрхтэй төстэй байгаа нь түүхийн давхцал уу, хувь заяаны шоглоом уу гэдгийг харах л үлдлээ.

Кливлендийн хоёр дахь бүрэн эрх

Түүний хоёр дахь бүрэн эрх 1893 онд эхэлсэн. Төд удалгүй хөрөнгийн зах зээлийн донсолгоо эдийн засгийн хямралын хэмжээнд хүрэв. Заавал байлгах алтны нөөц түүхэн доод хэмжээндээ хүрч, хаа сайгүй ажил хаялт, эмх замбараагүй байдал нүүрлэж байлаа. Мөнгөн стандарт баримтлахаа болж тарифыг бараг 50% болтол нэмэгдүүлж, эдийн засгийн хямралын эсрэг бодлого хэрэгжүүлж эхлэв. Эдийн засгийн нөхцөл байдлаас шалтгаалж тэрээр маш олон дайсантай болж байлаа. Дээрээс нь урт хугацаандаа Хавай мужийг Нэгдсэн улсын нэг хэсэг, нэг муж болгох тэмцэл нь ч өөдөөс ирэх галыг өрдөж орхисон юм. Хамгийн гол нь түүний засаглалын үед эдийн засаг уналтад орсон нь Кливлендийг аугаа ерөнхийлөгч гэж түүхэнд үлдэх боломжийг хаасан билээ. Гадаад бодлогын тухайд Испанитай маргаантай байсан ч түүний засаглалын өнгөн дээр арай ч дайн дээрээ тулчихаагүй. Дээрээс нь бүс нутгийн хэмжээнд Венесуэлийн асуудал маргаан дагуулж байсан нь эрхгүй анхаарал татдаг. Өнөө цагийн Трампыг бодвол ардчилсан намын гишүүн гэдгээрээ ялгагдах ч Сенат болон Төлөөлөгчдийн танхимд түүний намынхан олонх болсон гэдгээрээ улс төрийн цаг уурын хувьд Трамптай төстэй байж болох юм.

Трампын хоёр дахь бүрэн эрх

Магадгүй АНУ-ын Ерөнхийлөгчдийн түүхэнд амьд ахуйдаа хамгийн их “балбуулсан” нь Трамп байх. Түүний эхний бүрэн эрхийн хугацаанд алдарт “Time” сэтгүүл 110 орчим удаа нүүр хуудсандаа залж, матарлаж байсан гэхээр эрхгүй анхаарал татна. Энэ удаагийн сонгуульд түүнийг АНУ-ын ардчилалын хамгийн том дайсан мэтээр харуулж байсан юм. Тиймдээ ч ардчиллаа аваръя гэх маягийн кампанит ажил өрнөсөн. Нэн тэргүүнд түүнийг Ерөнхийлөгчийн алба хашиж байхдаа төрийн нууцтай холбоотой баримт хадгалсан хэргээр Холбооны мөрдөх товчоо шалгасан. Дараа нь 1-р сарын 6-ны халдлагыг зохион байгуулсан хэргээр эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн ч хожим нь хэрэгсэхгүй болгосон байдаг. Бүр дараа нь 2016 оны сонгуулийн сурталчилгаа байлаа. Хуурамч мэдээлэл, залилангийн шинжтэй байсан гэж үзэж түүнийг мөн адил сэжигтнээр татсан ч маргаан дагуулсаар хамгийн сүүлийн шүүх хурлыг энэ сарын 26-ны өдөр товлосон билээ.

Холбогдсон хэрэг, хэвлэл мэдээлэлтэй хийсэн “дайн” нь түүнийг хангалттай буруутгах шалтгаан болсон ч ийнхүү ялалт байгуулж чадлаа. Одоо түүнийг нэн түрүүнд бүс нутгийн хоёр том хурцадмал байдал хүлээж байна. Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаас буусны дараа еврейчүүдийн эсрэг хэд, хэдэн мэдэгдэл хийж олны дургүйг хүргэж байв. Дараахан нь Газын зурвасын хямрал эхэлснээс хойш АНУ дайн санхүүжүүлэхээ нэн даруй зогсоох ёстой гэж мэдэгдэв. Орос-Украины хямралыг ч мөн адил эдийн засгий нөхцөл байдлаас нь харж АНУ санхүүжилтээ танах ёстой гэсэн байр суурьтай байсан. Одоо ч энэ байр суурь дээрээ байгаа. Түүнчлэн ОХУ-ын Ерөнхийлөгчтэй дайн зогсоох асуудлаар бодитой, үр дүнтэй хэлэлцээрт урина гэдгээ кампанит ажлынхаа үеэр мэдэгдсэн. Эдийн засгийн бодлогын хувьд олон улсын хамтын нийгэмлэгт олгодог санхүүжилтийн хэмжээг бууруулж, холбоотон орнуудад өгөх тусламж, мөнгөн санхүүжилтийг ч танан гэдгээ зарлачихсан. Халамжийн системийг шинэчилж, бодит орлогыг дэмжсэн бодлого баримтлахаа мэдэгдсэн. Тиймээс эдийн засаг болон хөрөнгө оруулалтын хатуу бодлого баримтлахаас гадна хууль бус цагаачдын эсрэг нэлээд хатуу бодлого баримтлах хүлээлттэй байна. Хиймэл оюун ухаан болон сансрын хөтөлбөрийг хувийн компанийн оролцоотойгоор шинэ шатанд гаргана гэдгээ ч ялалтын илтгэлийн үеэр нийтэд зарлачихлаа. Технолгийн аварга загас Илон Маск түүний засаг захиргаанд ч багтаж магадгүй байна.