Одоогоос 17 жилийн өмнө С.Баяр Ерөнхий сайдаар томилогдохдоо УИХ-ын чуулганы индэр дээрээс таван төгөлдөршлийн тухай хэлж байв. Тухайн цаг үедээ сонгуулийн тогтолцооны, байгалийн баялаг ашиглалтын, төр, иргэнийг холбосон бүртгэлийн, хишиг хуваарилалтын, төрийн албаны гэх таван төгөлдөршил ярьж олны анхааралд өртсөн юм. Он цагийн хайч, эрх мэдэлтнүүдийн сэдэл, сэтгэлээс шалтгаалан эдгээр төгөлдөршлөөс аль нь ч онож хэрэгжээгүйг уншигч та гадарлаж байгаа нь дамжиггүй.

Түүнээс хойш яг 17 жилийн дараа гүйцэтгэх засаглалын бус хууль тогтоох байгууллагын тэргүүн нь дахиад л төгөлдөршил гэх үгийг хэлж байна. Ялгаа нь УИХ-ын танхим шинэчлэгдэж, гишүүд нь олон болсон юм даа. Өөр чухам ялгаа байсангүй. Өнгө нь хувирч, дүрс нь өөрчлөгдсөн төрийн ордонд өнөөх л “төгөлдөршил” хүлхэгдэнэ чинээ санасангүй. Ялангуяа хөшигний ард намын аппаратад байсан Д.Амарбаясгалан “спикер” болохдоо арай өөрийг ярих болов уу гэж санатал үгүй байж. Бүтэн үе дамжин хүлхэгдсэн төгөлдөршил гээч нь хүн төвтэй хууль, цаг үеийн шаардлагад нийцсэн хууль, иж бүрэн, зохицуулалттай ойлгомжтой хууль гэж томьёолсон нь энэ. Өнөө цагийн өнгөн дээр хууль гээч нь хүний эрхийг дээдэлж, нийгмийн хөгжилтэй нийцдэг байх, тодорхой, ойлгомжтой байх ёстой учраас ийнхүү “төгөлдөршил” гэж томьёолжээ.

Чухам өмнө нь яалаа гэдгийг одоо нэг харцгаая. Эрх мэдлийн хүлээснээс алдуурч, өөрийн гортигийг улс төрд зурах гэсэн улстөрчид “шударга ёс”-ны тэмцэл гээчийг өдөөсөн. Үр дүнд нь хэд, хэдэн хүн эрх мэдлийн цулбуураас атгасан. “Нүүрсний 17” гэж томьёолоод дургүй хүрснийг сугалж татаад шонд өлгөсөн. Дараа нь хэнд сонсогдоод байгаа нь үл мэдэгдэх сонсгол нэртэй жүжиг дэглэж нийтэд цацсан. Мөн л сонгож авсныгаа дараахан нь шонд өлгөөд таг болсон. Үзэл бодол сөрсөн хэн нэгнийг ямар нэгэн шалтаг гаргаад “хаалттай” горимоор хуралдаж ял оноодог болсон. Ойрын хэдэн жилдээ гар дүрэхгүй гэж байсан Үндсэн хуульдаа тэд л гар дүрж, өнөө цагийн 126 гишүүнтэй парламент бүрдсэн. Хэрэв хүн төвтэй, ойлгомжтой, цаг үеийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн хууль баталсан бол улстөрчид гортигоо байн, байн зурахгүй л байлаа. Шинэхэн спикерийн тодорхойлсон “цаг үеийн шаардлагад нийцүүлнэ” гэсэн үг өгүүлбэр эрхгүй анхаарал татна. Учир нь тэд Үндсэн хуульдаа дахиад гар дүрж, өөрсдийн гортигоо ирэх дөрвөн жилд татахыг үгүйсгэхгүй. Тийм ч учраас нийгмийн хурдацтай хөгжлийн шаардлагад нийцүүлнэ гэсэн тодорхойлолтыг нэмсэн байж болох.

Энэ цагийн парламент дөрвөн намын төлөөлөлтэй, гурван нам оролцсон Засгийн газартай. Тэгэхээр Засгийн газрын амь, амьдрал хэр зэрэг урт настай вэ гэдэг асуулт гарч ирнэ. Зарим нэг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр он гараад л дараагийн ээлжийнхэн хоолондоо орно гэж таамаглаж байгаа бол, үнэндээ ч ийм сэлгээ болж магадгүйг “гурван төгөлдөршил” гэх тодорхойлолтоос харж болно. Уг нь энэ Засгийн газар тэнцвэртэй байх гэж гурван хөлтэй болсон. Тиймдээ ч “сөрөх” хүчний хэд, хэдэн гишүүнийг сайд болгон сэтэрлэж аваад засагтаа багтаасан. Чухам цаад санаа нь орон нутгийн сонгуульд олонх болох гэсэндээ шүү дээ. Яахав “Женкоистууд” л бордюр гээд шүлсээ үсчүүлээд байгаа болохоос. Тиймдээ ч “Женко”-гийн талынхан ууртай байгаа. Ардчилсан намд нөлөөтэй түүний фракц засагт амар заяа үзүүлэхгүй нь ойлгомжтой. “Төгөлдөршил” гэх сайхан тодорхойлолтын цаана ордны хуйвалдаан байж болох тул шинэхэн спикер ч, олон нийт ч анхаарууштай хандах нь зүйтэй.

Төгөлдөршил гэж томьёолсон шинэ юм шиг хуучин парламентын намрын чуулган ийнхүү нээлтээ хийв. 2025 оны төсвийг хэлэлцэх энэ парламентын эхний чуулганд 26 гишүүн оролцоогүй. Оролцоогүй гишүүдийн оролцоог хангах, төлөөлөх үүргээ биелүүлэхийг шаардах нь магадгүй төгөлдөршлөөс илүү асуудал байж мэднэ.