Энэтхэгүүд өнгөрсөн жилээс эхлэн манайхаас коксжих нүүрс импортлох санал тавьсаар байгаа. Бүр УБТЗ хувь нийлүүлсэн нийгэмлэгийнхэнтэй, Оросын талын удирдлагатай ч уулзаад амжсан. Гэвч манай талын ойлгомжгүй байдал, тээвэрлэлтийн саадаас шалтгаалан Монгол Улсаас өндөр чанартай коксжих нүүрс авах Энэтхэгийн төлөвлөгөөнд саад учирлаа. Энэтхэг улсын хувьд ойрын 10 жилийн хугацаанд эдийн засгийн хөгжлөөрөө эхний гурван улсад багтах мундаг том амбицтай. Үүний талд дотоодын тэр дундаа гангийн үйлдвэрлэлээ нэмэгдүүлэхээр зорьсон. Бүтээн байгуулалт ч үүнийгээ дагаад өрнөнө. Үүнээс гадна амьдралаас урган гарсан өөр нэгэн асуудал бий. Боловсруулаагүй гангийн хоёр дахь том үйлдвэрлэгч Энэтхэгийн үйлдвэрүүд 2023 онд Австралийн талын нүүрсний тогтворгүй, хэлбэлзэлтэй нийлүүлэлттэй ихээхэн тэмцсэн юм. Австралийн дотоодод байгаль цаг уурын хүчин зүйл болон бусад нөхцөл байдлаас шалтгаалж нийлүүлэлт тасалдаж байсан билээ. Үүнээс шалтгаалан Энэтхэгийн аж үйлдвэрийн салбарын өсөлт саарах, ойлгомжгүй нөхцөл үүссэн тул өөр арга зам хайхаас аргагүй нөхцөл үүссэн юм. Энэтхэг улс транзит тээврийн салбарт хараат байдлаа багасгахын тулд нүүрс авах шинэ гарц хайсан нь Монгол Улс байлаа.

Өнгөрсөн жилийн аравдугаар сард Энэтхэгийн Засгийн газрын хэд, хэдэн төлөөлөгчид яг энэ асуудлаар Монгол Улсад ажилласан. Салбар яамны удирдлагуудтай ч уулзаж, харилцан үр ашигтайгаар шийдэх болсон тухай Энэтхэгийн сайтууд ч мэдээлж байв. Яг сарын дараа буюу 2024 оны 11 дүгээр сард УБТЗ-ийн удирдлагуудтай уулзсан. Уулзахдаа УБТЗ-ын суурь бүтцийг түшиглэн нүүрс тээвэрлэх санал тавьсан. Өрөөр хэлбэл  ОХУ-ын Алс Дорнодын төмөр замын системийг ашиглан Монголын нутгаар дамжуулан таван сая тонн коксжих нүүрсийг авахаар судалж байсан юм.

Манай талаас шалтгаалан гацсан Энэтхэгийн тал дараагийн алхамаа бодож эхэлжээ. Гэхдээ Монголоо мартаагүй. Тэд манай талын өндөр чанартай коксжих нүүрсийг агаарын тээврээр авах арга зам байж болно гэж мэдээлжээ. Бүр туршилтын тээврийн төлөвлөгөөг ч гаргаж. Тэд манай талаас туршилтаар нэг метр тонн коксжих нүүрс тээвэрлэхээр төлөвлөж байна. Туршилт үр дүнтэй байх эсэхээс шалтгаалан ойрын хугацаанд 75 мянган тонныг агаараар тээвэрлэх болно гэдгийг “Ройтерс” агентлаг мэдээлэлдээ дурджээ.

Дэлхийн хоёр дахь том түүхий ган үйлдвэрлэгч Энэтхэг улс коксжих нүүрснийхээ хэрэгцээний 85 хувийг импортоор хангадаг. Үүний талаас илүүг нь зөвхөн Австралиас хангадаг юм. Улс төрийн нөхцөл, байгаль цаг уурын байдлаас шалтгаалан нийлүүлэлт тасалдаж, үүнээс үүдэн Энэтхэгийн гангийн үйлдвэрлэл тасалддаг байдал сүүлийн жилүүдэд ажиглагдах болсон тул ханган нийлүүлэх сүлжээгээ төрөлжүүлэх зайлшгүй нөхцөлтэй тулгарсан юм.

Энэтхэгийн хүсэлтэд Монгол Улс хариу өгөхгүй байгаа нь ОХУ-ын шахалтаас үүдсэн байж болзошгүй. Түүнээс биш нүүрс нийлүүлэх эх сурвалжаа нэмэгдүүлэх нь манайд ашигтай баймаар. Нөгөө талаас хүсэхэд хясна гэдэгчлэн манай талын үйлдвэрлэлийн багтаамж дийлэхгүй байж мэднэ. Одоо байгаа дэд бүтцийн нөхцөл байдал, хүчин чадлаар биет хэмжээг нэмэгдүүлэх боломж байхгүй. Үүнийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд ч хэлсэн үгэндээ тодотгоод авна лээ. 2024 онд тогтоосон дээд амжилт бол одоо байгаа боломжоо тултал ашигласаны гавьяа. Энэтхэгийн талтай гэрээ байгуулчхаад гэрээний дүндээ хүрэхгүй бол манай нэр хүнд унаж мэднэ. Нөгөө талаас БНХАУ-ын хүсэл байж болох юм. Монгол Улсын экспортын гол эх сурвалж Хятад байх нь тэдэнд ашигтай. Тийм ч учраас хил холболтын төмөр замын бүтээн байгуулалтыг зөвшөөрсөн юм шүү дээ.