Дэл сул зардлаа хэмнэх тухай яриа өндрөө авч байгаа энэ үед төсвийн мөнгө уйлдаггүйн тод жишээ сая нэгээр нэмэгдлээ. УИХ-ын гишүүдийн дэмжлэгээр тодорсон “Соёлын эрхийн бичиг арга хэмжээ” тэрбум, тэрбумаар залгих нь. Нэрнээсээ авахуулаад л хаврын эхний салхинд нураад уначихмаар амбаар шиг.

Энд бид зарчим ярих ёстой. Соёл ч гэсэн зарчимтай. Зарчим нь бизнес шиг. Нэг тал нь бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, нөгөө тал нь худалдаж авах зарчимтай. Энэ нь ч төгс үйлчилдэг. Буяны хоол шиг үнэгүй тараадаг ч зүйл биш. Арилжаа, наймааны салбарт хямдрах, эрхийн бичиг тараах нь зөв л шийдэл байх.

Гэвч хүн урлаг, соён гэгээрлийг өөрсдөө олж авах ёстой нь ч бас өндөр соёл. Иймийн учир соёлыг сонгуулийн мөнгө шиг цацмааргүй байна. Үнэгүй юм гэж байхгүй ч үнэгүйдүүлж өгсөн юм гудамжинд навсархай цаас шиг хаягддаг жамтай.

Төсвийн эхний хэлэлцүүлэг өчигдөр болоход соёлын сайдтан хүүхдүүд соёл урлагаар дутаад амиа хорлоод байна гэж тайлбарласан. Хүүхэд мөнгөгүй учраас төрөөс ваучер тарааж, тэднийг соёлжуулъя, юм хум үзүүлж харуулъя, амь насыг нь авран хамгаалъя л гэнэ. Хүүхэд жүжиг, ший үзэж чадахгүйдээ бачимдаад ташраараа амиа хорлох нь юу л бол. Хүүхэд мөнгөгүй гэдэг нь үнэн. Эцэг эх нь боломж тааруу ч байж болно, гэхдээ тэд буруутан биш. Тэглээ гээд эцэг эхэд нь арга хэмжээ авч ангийн фондны мөнгө хураах аятай төлсөн татвараас нь ваучерлаж хүүхдэд нь мөнгө тарааж болохгүй. Ваучер чинь мөнгө шүү дээ.

Эсвэл ирэх сонгуулиа услаад байна уу. Цалингаа тавьж чадахгүй болохоороо төмс, лууван тараадаг аавынхаа компани шиг сонгогчдоо торгоох гээд байна уу. Дараагийн сонгууль болоход соёлжуулсан гээд байгаа өсвөр насныхан чинь ид сонгуулийн насандаа хүрчихсэн саналаа ваучердахад бэлэн болчихсон байна. Уг нь бид нэгнийгээ саналаа 10, 20 төгрөгөөр зарлаа гэж уурсдагсан биш билүү.

Соёлын нэрийг буруугаар барьсны хар гай болно, тэр үед.

Нэр нь хүртэл балдуушны арга хэмжээ сүүлдээ албадлага болж дуусна. Бодит байдал дээр хүүхдүүд жүжиг үзэх хүсэлгүй байна. Сурагчдын амралт эхэлснээс хойш хүүхэд чинь үнэгүй жүжиг үзнэ гээд байгаа биз. Үгүй яах вэ тэр нь яамны ваучертай холбоогүй ч гэлээ хүүхдүүдэд хүсээгүй жүжгээ үзэх сонирхол алга. Аргаа барсан багш нар нь үнэгүй юм үзэхгүй бол 20,000 төгрөг төлөөрэй гэж зандрангуй нэхсэн байна лээ. Ийм албадлагад чихдүүлсэн хүүхдүүд дуртай, дургүй очиж суудал бөглөсөн.

Ингээд харьцуулбал “Номин”-гийн судалгаагаар 19 мянган хүүхэд жүжиггүй л бол хатаж үхлээ ухааны үр дүн тайлагнасан нь эргэлзээтэй. Мөнгө хайран юм гэж бодолгүй баахан ваучер тарааг л дээ. Тэгээд хүүхэд үзэхгүй бол сурган хүмүүжүүлэгчдээр дамжуулан арга хэмжээгээ хэрэгжүүлэх нь гарцаагүй. Мэдээж, дээрх мөнгө нэхдэг аргыг багш нар ашиглах нь магадгүй. Аав, ээжийнх нь халааснаас гарсан төсвийн мөнгөний хүү торгууль болж үржигдэх нь. Соёл чинь бүр албадлагын арга хэмжээ болох янз одооноос л харагдаад ирлээ.
Албадлагаас залхсан хүүхдүүд “бодлогогүй алхам” хийх нь буурах биш бүр ихэсвэл яанам бэ?
Өсвөр нас гэдэг эмзэг...

Уг нь, Номин сайд гуай соёл урлаг продьюсерлаж, “мөнгө хийгээд” сурчихсан хүн. Гоё юм үзүүлбэл хүн өөрөө мөнгөө бариад ирдгийг мэдэхийн дээдээр мэддэг. Мэдлэгийнхээ ачаар автоматаар сайд болсон сон. Гэтэл бүхэл бүтэн улсын соёл гэдэг чинь сайн дурын уран сайханч “явахгүй” болохоороо зовлонгоо тоочоод уйлж зогсдог тэр Авьяаслаг монголчуудын чинь тайз биш.

                                           
                                                                                                                                                                                                              З.Аянагуль